Rechter kritisch in kerkruzie GerGem Tricht-Geldermalsen: “Het gaat allemaal over macht”
Dit artikel stond eerder op CVandaag
Acht diakenen van de Gereformeerde Gemeente Tricht-Geldermalsen willen via de burgerlijke rechter terugkeren in de kerkenraad. Volgens hen is nooit rechtsgeldig besloten dat de volledige kerkenraad zou aftreden. De kerkelijke instanties bestrijden dat. De Arnhemse rechtbank behandelde de zaak.
Er is al langer gedoe in de gemeente (met ca. 1700 leden, red.), vertellen twee gemeenteleden op de gang van de rechtbank. “Het is niet van onlangs, het speelt al jaren”. Waar het ene gemeentelid denkt dat het aan voormalig predikant A.A. Brugge ligt, spreken anderen over problemen in de kerkenraad.
Ds. A.A. Brugge, die sinds november 2025 niet meer in de gemeente voorging, is inmiddels met emeritaat en niet langer als predikant aan Tricht-Geldermalsen verbonden. De onrust in de gemeente en de kerkenraad was daarmee niet verdwenen. De classis (regionale vergadering) raakte betrokken en op 15 november stemde de kerkenraad over een uitgebracht advies; namelijk: laat de hele kerkenraad opstappen. Elf kerkenraadsleden stemden voor, negen tegen.
De classis trok uit de stemming de conclusie dat de hele kerkenraad was afgetreden. Acht diakenen weerspreken dat. Volgens de gereformeerde ambtsopvatting wordt een diaken persoonlijk door de gemeente gekozen en door God tot het ambt geroepen. Hij stemt zelf met zijn benoeming in en wordt daarna bevestigd.
Daarom kan een meerderheid volgens de diakenen niet namens een tegenstemmer besluiten dat ook hij zijn ambt neerlegt. Op 15 november gaven zij alleen hun oordeel over het advies van de classis, zeggen zij. Ze namen geen persoonlijk ontslag.
De diakenen maakten eerst bezwaar bij de classis Utrecht en gingen daarna in appel, een soort hoger beroep, bij de Particuliere Synode Noord-West. Beide kerkelijke vergaderingen gaven hun geen gelijk. Inmiddels ligt de zaak bij de Generale Synode, de hoogste vergadering van het kerkverband. Die komt pas in 2028 bijeen. Een verzoek om eerder te vergaderen werd afgewezen.
Daarom stapten de diakenen naar de burgerlijke rechter. Zij dagvaardden vier partijen: de deputaten die tijdelijk de taken van de plaatselijke kerkenraad uitvoeren, de classis Utrecht, de Particuliere Synode Noord-West en de Gereformeerde Gemeenten als kerkverband.
De diakenen vragen de rechtbank de kerkelijke besluiten voorlopig te schorsen, hen weer toegang te geven tot de kerkenraad en onjuiste berichtgeving over hun aftreden te rectificeren. De kerkelijke partijen vinden dat de rechter zich niet in het conflict moet mengen.
Onrust voor de zitting
Nog voordat rechter Ellen de Groot aan de inhoud toekomt, loopt de spanning in de rechtbank in Arnhem op. De publieke tribune is met 34 mensen bomvol. Op de gang staan nog meer belangstellenden. Enkelen willen niet alleen naar binnen, maar ook het woord voeren. De rechter vraagt de advocaten hun achterban tot rust te manen. Daarna waarschuwt ze ook de zaal: geen verbaal commentaar, maar evenmin gezucht, geknik of andere non-verbale reacties.
Als de rust is teruggekeerd, kunnen de advocaten aan hun betoog beginnen. Daarna komt de rechter snel bij de kern van het conflict: was de stemming van 15 november werkelijk een besluit waardoor ook de tegenstemmers hun ambt verloren?
“Ik kan die gedachtesprong niet maken”
De rechter heeft moeite met de uitleg van de kerkelijke partijen. “Ik kan de gedachtesprong niet maken dat er door die stemming een besluit ligt”, zegt ze. Even later: “Ik neig er meer naar dat op 15 november géén besluit is genomen dan wel.”
Rechter De Groot vraagt waarom niet de afzonderlijke kerkordelijke procedure is gevolgd om ambtsdragers te schorsen of af te zetten, wanneer zij werkelijk een schadelijke rol in het conflict speelden.
De kerkelijke partijen zien dat anders. Volgens hen neemt een kerkenraad bindende besluiten bij meerderheid van stemmen. Ook tegenstemmers moeten zich daaraan houden. Dat geldt volgens hen ook bij andere ingrijpende beslissingen, bijvoorbeeld over het voortbestaan van een gemeente. Bovendien was over de stemming van 15 november uitvoerig beraadslaagd, vertellen zij.
Dezelfde mensen, verschillende petten
De diakenen twijfelen niet alleen aan de uitkomst van de kerkelijke procedures, maar ook aan de onafhankelijkheid ervan. Volgens hen kwamen dezelfde personen tijdens het conflict steeds in verschillende rollen terug. Advies, uitvoering en beoordeling zouden daardoor te veel door elkaar zijn gaan lopen.
Als voorbeeld noemen zij ds. W. Visscher. Hij was consulent van Tricht-Geldermalsen en volgens de diakenen daarnaast voorzitter van het moderamen van de classis en betrokken bij de tijdelijke kerkenraad. De diakenen spreken daarom van een “enorme verwevenheid”. Mensen die eerder bij de begeleiding of besluitvorming betrokken waren, kwamen volgens hen later opnieuw in beeld bij de uitvoering of beoordeling van die besluiten.
De kerkelijke partijen bestrijden dat hierdoor sprake was van partijdigheid. Dat mensen binnen het gereformeerde kerkrecht verschillende functies vervullen, is volgens hen onvermijdelijk. Wie rechtstreeks bij een zaak betrokken was, zou zich bovendien hebben onthouden van beraadslaging en stemming.
Advocaten geweigerd
De diakenen doorliepen eerst de kerkelijke rechtsgang. Bij de behandeling door de particuliere synode mochten de advocaten van de diakenen niet aanwezig zijn. Zij bevonden zich wel in hetzelfde gebouw, maar moesten in een andere zaal blijven.
Dat zit de rechter dwars. “U stapt wel erg gemakkelijk heen over het feit dat de advocaten niet zijn toegelaten”, zegt ze tegen de advocaat van de kerkelijke instanties. Volgens haar raakt het meenemen van een gemachtigde aan fundamentele rechtsbescherming.
Het argument dat de diakenen zelf alles mochten zeggen, overtuigt haar niet. “Dan kan ik deze advocaten hier ook wel wegsturen. Daar heb ik echt moeite mee.” Volgens de kerkelijke partijen zijn de diakenen wel degelijk gehoord en serieus genomen. Zij vinden dat het conflict binnen de kerkelijke rechtsgang moet worden opgelost en niet door de burgerlijke rechter.
Oude ambtsdragers keren terug
Een ander gevoelig punt is de vorming van een nieuwe kerkenraad. Zondag worden vijf mannen bevestigd, allen voormalige ambtsdragers. Dat vindt de rechter moeilijk te rijmen met het advies dat de héle kerkenraad moest aftreden om opnieuw te beginnen met een frisse ploeg.
“Als het al een besluit was, ga je dat besluit vervolgens weer ondermijnen”, zegt ze. Ze waarschuwt dat een ruime uitleg van het meerderheidsbeginsel tot misbruik kan leiden: een meerderheid kan dan iedereen laten aftreden, terwijl leden van diezelfde meerderheid later terugkeren. “Fundamenteel vind ik hier echt wat van. Dit klopt gewoon niet.”
De kerkelijke instanties zeggen dat een gemeente van deze omvang niet zonder ervaren bestuurders kan met een bepaald geestelijk inzicht. Er is volgens hen zorgvuldig gekeken wie tijdens het conflict constructief was en wie niet. Niet iedereen uit de oude kerkenraad zou verantwoordelijk zijn geweest voor de problemen. En niet iedereen in de gemeente is geschikt voor het ambt. Maar de rechter twijfelt daarover “Als je 22 mensen nodig hebt, heb je voor een dubbeltal 44 kandidaten nodig uit een gemeente van 1700 mensen.”
Machtsstrijd
De rechter vindt dat het ruikt naar een machtsstrijd. De kerkelijke instanties geven dat onomwonden toe. Ze zeggen dat de diakenen zich te veel hebben bemoeid met taken van ouderlingen, zoals kandidaatstellingen en de invulling van leesdiensten. Hun terugkeer zou de oude problemen opnieuw binnenhalen en mogelijk tot een scheuring leiden.
Ook de gevraagde dwangsommen (een stok achter de deur als iemand zich niet aan het vonnis houdt), die kunnen oplopen tot 100.000 euro, noemen zij “zeer onchristelijk”. De rechter legt de diakenen vervolgens een “gewetensvraag” voor. Gaat het hun vooral om het principe dat zij onrechtvaardig en onkerkordelijk zijn behandeld? Of gaat het hen om de stoel in de kerkenraad?
Diaken De Fijter zegt dat de verdeeldheid in de gemeente hem vooral aan het hart gaat. “We vertegenwoordigen een partij in de gemeente die we willen vertegenwoordigen. Met de andere partij willen we ons verzoenen en zo de gemeente één geheel laten worden. We staan tegenover elkaar, maar we blijven broeders”, benadrukt hij. De Fijter pleit voor een onafhankelijke onderzoekscommissie. Diaken Dammers benadrukt dat de diakenen geen bezwaar hebben tegen de nieuwgekozen ambtsdragers. Zij hebben zelf meegestemd en willen met hen samenwerken.
De rechter vraagt of beide partijen nog met elkaar willen praten. Aan beide kanten klinkt een ja. Ds. Harinck noemt dat hun plicht als broeders, maar voegt eraan toe dat een gesprek wel binnen het kerkelijke kader moet plaatsvinden. De rechter hoort in dat antwoord vooral voorwaarden en blijft sceptisch over de ruimte voor werkelijk overleg. “Het gaat allemaal over macht”, verzucht ze.
De Groot is niet onbekend met kerkelijke conflicten. In augustus 2025 en februari 2026 behandelde zij ook kort gedingen rond de vrije hervormde gemeente in Driedorp. Ook daar drong zij bij de strijdende partijen aan op overleg en verzoening.
Bij het verlaten van de rechtszaal drukken beide partijen elkaar vriendelijk de hand. De uitspraak volgt op 7 augustus, mogelijk eerder.
Waardeer dit artikel!
Jouw steun maakt onafhankelijke journalistiek mogelijk! Dit artikel las je gratis, maar het schrijven kostte tijd en onderzoek. Wil je bijdragen aan deze journalistiek? Met een kleine donatie help je mij om dit werk voort te zetten.
Elke bijdrage, groot of klein, maakt een verschil. Dank je wel!
